Pomnik Adama Mickiewicza, zwany przez krakowian Adasiem, stoi po wschodniej stronie Rynku Głównego w Krakowie, między Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej. Monument zaprojektował Teodor Rygier, a odsłonięto go 26 czerwca 1898 roku. Zniszczony w 1940 roku, został zrekonstruowany z odnalezionych elementów i ponownie odsłonięty w 1955 roku.
Pomnik Adama Mickiewicza w Krakowie na Rynku Głównym
Krakowski pomnik znajdziesz po wschodniej stronie Rynku Głównego, między Sukiennicami a wylotem ulicy Siennej. Krakowianie nazywają go potocznie Adasiem. Wybór miejsca poprzedziły dyskusje: rozważano między innymi Planty i plac przed Collegium Novum, ostatecznie monument stanął jednak na Rynku.
Podczas spaceru warto zwrócić uwagę nie tylko na figurę poety, lecz także na cokół i rozmieszczone wokół niego alegorie. Taki układ odróżnia pełną kompozycję pomnika od samej postaci Mickiewicza.
Co przedstawia pomnik i kto go zaprojektował
Dziesięciometrowy pomnik jest dziełem rzeźbiarza Teodora Rygiera. Adam Mickiewicz stoi na postumencie, a u jego stóp, na wielostopniowym cokole, znajdują się cztery alegoryczne postacie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja.
Ich położenie pomaga odczytać kompozycję z różnych stron Rynku: Ojczyzna znajduje się od strony ulicy Siennej, Nauka od strony linii A-B, Męstwo od strony Sukiennic, a Poezja od strony kościoła św. Wojciecha. Na cokole widnieje dedykacja: „Adamowi Mickiewiczowi Naród”. Postać wieszcza, alegorie i napis tworzą wspólny układ, więc przy oglądaniu pomnika warto objąć wzrokiem cały cokół.
Historia pomnika: od odsłonięcia do rekonstrukcji
Pomnik odsłonięto 26 czerwca 1898 roku, w setną rocznicę urodzin Adama Mickiewicza. Decyzję o jego kształcie poprzedziły konkursy i spory. W 1881 roku ogłoszono pierwszy konkurs, a w 1888 roku do realizacji wybrano projekt Teodora Rygiera. Prace nad ostateczną formą monumentu trwały jeszcze kilka lat.
17 sierpnia 1940 roku niemieckie władze okupacyjne zniszczyły pomnik. Po wojnie, w 1946 roku, jego elementy odnaleziono na złomowisku w Hamburgu. Odzyskane części wykorzystano przy rekonstrukcji, którą odsłonięto 26 listopada 1955 roku, w setną rocznicę śmierci poety.
Obecny monument jest więc rekonstrukcją pierwotnego pomnika, a nie obiektem zachowanym w niezmienionej postaci od XIX wieku. Łączy projekt Rygiera z elementami odzyskanymi po wojennym zniszczeniu.
Pomysł upamiętnienia Adama Mickiewicza pojawił się w Krakowie już pod koniec lat 60. XIX wieku, a późniejsze konkursy nie rozstrzygnęły od razu, jak ma wyglądać monument ani gdzie powinien stanąć. Ostatecznie wybrano projekt Teodora Rygiera, a miejsce po wschodniej stronie Rynku Głównego oddziela krakowski pomnik od innych monumentów poety. Rekonstrukcję po wojnie przeprowadzili rzeźbiarze z krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Dla czytelnika najważniejsza jest ciągłość projektu: dzisiejszy pomnik zachowuje układ Rygiera, choć jego ponowne odsłonięcie nastąpiło po odtworzeniu z odzyskanych części i nowych elementów.
Zwyczaje i repliki: co odróżnia właściwy monument
Właściwy pomnik na Rynku jest stałym monumentem, natomiast replika przygotowana przez Teatr Groteska była czasową instalacją. Z pomnikiem wiąże się także zwyczaj składania kwiatów: co roku 24 grudnia, w dniu imienin wieszcza, krakowskie kwiaciarki składają je u jego stóp.
Kopia powstała w pracowni plastycznej Teatru Groteska jako element akcji promującej teatr i festiwal Materia Prima. W 2022 roku pojawiła się na Rynku, a następnie przed Galerią Krakowską. Była instalacją czasową, nie oryginalnym zabytkiem. Jeśli więc spotkasz podobną rzeźbę poza stałym miejscem pomnika, nie musi to być monument Rygiera.
Pomnik pełni również rolę miejsca prezentacji szopek krakowskich: podczas konkursu ich twórcy przynoszą prace na Rynek Główny, skąd w południe wyrusza korowód do Pałacu Krzysztofory. To odrębna tradycja od grudniowego składania kwiatów u stóp poety. Replikę Teatru Groteska rozpoznasz po tym, że była mobilną instalacją związaną z akcją „Artyści na cokoły” i festiwalem Materia Prima, a nie stałym pomnikiem przy Sukiennicach. Jej obecność w Krakowie i innych miastach była czasowa, więc nie należy traktować dawnych opisów jej lokalizacji jako wskazówki do odnalezienia oryginału.
